Wykorzystanie sonar\u00f3w do wykrywania ofiar utoni\u0119\u0107<\/p>\n
Wst\u0119p:Wypadki utoni\u0119\u0107 ludzi s\u0105 ogromnym nieszcz\u0119\u015bciem \u2013 zbyt cz\u0119sto jest to wynik ludzkiej niefrasobliwo\u015bci po spo\u017cyciu alkoholu. W przypadku utraty \u017cycia zwykle ekipy policyjne i s\u0142u\u017cby ratownicze stra\u017cy po\u017carnej s\u0105 anga\u017cowane do przykrych zada\u0144 zwi\u0105zanych z odszukaniem i wydobyciem zw\u0142ok. Od wczesnych lat 70-tych systemy sonar\u00f3w bocznych wykorzystywano do wykrywania zatopionych samolot\u00f3w, statk\u00f3w, samochod\u00f3w oraz innych rzeczy. Jednak stare systemy, mimo \u017ce by\u0142y wystarczaj\u0105ce do wykrywania du\u017cych cel\u00f3w, pracowa\u0142y na niskich cz\u0119stotliwo\u015bciach i nie by\u0142y zdolne do wykrywania zatopionych zw\u0142ok. Dzisiejsze sonary boczne oraz sonary skanuj\u0105ce wysokiej cz\u0119stotliwo\u015bci charakteryzuj\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105c\u0105 rozdzielczo\u015bci\u0105 aby wykrywa\u0107 ofiary utoni\u0119\u0107 i st\u0105d znalaz\u0142y szerokie zastosowanie do tych cel\u00f3w. Wykorzystanie sonaru zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w. Niniejsze opracowanie ma na celu zaprezentowanie korzy\u015bci i ogranicze\u0144 zastosowania sonaru skanuj\u0105cego oraz sonaru bocznego w pracach zwi\u0105zanych z wykrywaniem cia\u0142 ofiar utoni\u0119\u0107.
\nKwestie wst\u0119pne:Poszukiwanie cia\u0142a metodami hydroakustycznymi jest zadaniem skomplikowanym g\u0142\u00f3wnie z dw\u00f3ch powod\u00f3w: ma\u0142e rozmiary celu oraz s\u0142aba zdolno\u015b\u0107 do odbicia echa akustycznego. To nie s\u0105 problemy nie do przezwyci\u0119\u017cenia jednak\u017ce ograniczaj\u0105 one zakres wyboru sprz\u0119tu sonarowego, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by by\u0107 wykorzystany efektywnie przy takich poszukiwaniach. W\u015br\u00f3d wielu zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z podwodnym poszukiwaniem jest kilka, kt\u00f3re wymagaj\u0105 rozwi\u0105zania na wst\u0119pie. Je\u015bli w pocz\u0105tkowej fazie planowania poszukiwa\u0144 poznamy odpowiedzi na nast\u0119puj\u0105ce pytania, unikniemy potencjalnych rozczarowa\u0144:
\n1. Wielko\u015b\u0107 cia\u0142a \/ w co ofiara by\u0142a ubrana?2. Kto m\u00f3wi, \u017ce ofiara uton\u0119\u0142a?3. Wielko\u015b\u0107 obszaru poszukiwa\u0144?4. G\u0142\u0119boko\u015b\u0107 akwenu?5. Topografia dna?5. Warunki lokalne?6. Dost\u0119pno\u015b\u0107 wsparcia logistycznego w terenie?<\/p>\n
Zapis z sonaru skanuj\u0105cego MS 1000: dw\u00f3ch nurk\u00f3w p\u0142yn\u0105cych do cia\u0142a na g\u0142\u0119boko\u015bci 80m
\nWielko\u015b\u0107 cia\u0142a, w co ofiara by\u0142a ubrana:W celu ustawienia optymalnego zakresu skali kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 wykorzystany do poszukiwania ofiary utoni\u0119cia powinno si\u0119 okre\u015bli\u0107 na wst\u0119pie wielko\u015b\u0107 cia\u0142a ofiary. Cz\u0142owiek w pe\u0142ni doros\u0142y przy s\u0142abych warunkach odbicia akustycznego (takich jak mi\u0119kki mu\u0142) mo\u017ce zosta\u0107 wykryty na zakresie 50 metr\u00f3w. Przy poszukiwaniu ma\u0142ego dziecka trzeba b\u0119dzie u\u017cy\u0107 kr\u00f3tszego zakresu skali. Zawsze nale\u017cy przyjmowa\u0107 \u017ce b\u0119dziemy musieli poszukiwa\u0107 najmniejszego wymiaru cia\u0142a kt\u00f3rym b\u0119dzie szeroko\u015b\u0107 ramion ofiary. Pozosta\u0142o\u015bci szkieletu zawsze b\u0119d\u0105 ekstremalnie trudne do akustycznego wykrycia w ka\u017cdych warunkach! Wa\u017cna jest informacja o ubiorze ofiary. Takie elementy jak buty robocze, ubranie z ci\u0119\u017ckiego materia\u0142u lub kamizelki czy ratunkowe (PFD) maj\u0105 lepsze w\u0142a\u015bciwo\u015bci do odbijania ultrad\u017awi\u0119k\u00f3w. Kolor ubioru mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce przydatny w przypadku u\u017cycia podwodnej kamery TV do poszukiwa\u0144.
\nKto m\u00f3wi, \u017ce ofiara uton\u0119\u0142a:Prowadzenie poszukiwa\u0144 podwodnych jest bardzo drogie. Dlatego powinno si\u0119 je prowadzi\u0107 po wyczerpaniu wszelkich mo\u017cliwo\u015bci znalezienia ofiary na l\u0105dzie.
\nWielko\u015b\u0107 obszaru poszukiwa\u0144:Powinna by\u0107 znana wielko\u015b\u0107 obszaru poszukiwa\u0144 aby m\u00f3c opracowa\u0107 program prac terenowych. Nale\u017cy podzieli\u0107 przeszukiwany obszar na rejon poszukiwa\u0144 podstawowych i rejon poszukiwa\u0144 drugoplanowych. Rozmiary ka\u017cdego z nich b\u0119d\u0105 uzale\u017cnione od kilku czynnik\u00f3w takich jak: zdarzenia z przesz\u0142o\u015bci, wiatr, poziom wody, informacje o pr\u0105dach wodnych, fizyczne \/geograficzne granice, ilo\u015b\u0107 naocznych \u015bwiadk\u00f3w etc. Wszelkie poszukiwania z wykorzystaniem sonaru s\u0105 bardzo czasoch\u0142onne i kosztowne. Zdefiniowanie obszar\u00f3w poszukiwa\u0144 i form poszukiwa\u0144 mo\u017ce przyspieszy\u0107 prace. Zawsze nale\u017cy pyta\u0107 \u015bwiadk\u00f3w jak daleko od brzegu ich zdaniem znajduje si\u0119 obszar poszukiwa\u0144.G\u0142\u0119boko\u015b\u0107 akwenu :Dla holowanego sonaru bocznego d\u0142ugo\u015b\u0107 stosowanego kabla uzale\u017cniona jest od g\u0142\u0119boko\u015bci akwenu oraz od szybko\u015bci holowania. Zaleca si\u0119, aby przy ocenie g\u0142\u0119boko\u015bci akwenu stosowa\u0107 mapy hydrograficzne. Niekt\u00f3re jeziora nie zosta\u0142y dotychczas przebadane. Je\u015bli brak jest opublikowanych informacji batymetrycznych, przed wykorzystaniem sonaru holowanego nale\u017cy dokona\u0107 w\u0142asnego pomiaru g\u0142\u0119boko\u015bci echosond\u0105 lub przy pomocy linki sonda\u017cowej. Pomiaru nale\u017cy dokona\u0107 w kilku miejscach wzd\u0142u\u017c trasy holowania. Sonary boczne najlepiej holowa\u0107 z pr\u0119dko\u015bci\u0105 2 \u2013 5 w\u0119z\u0142\u00f3w. D\u0142ugo\u015b\u0107 kabla do holowania powinna by\u0107 oko\u0142o 3 do 4 razy wi\u0119ksza od maksymalnej g\u0142\u0119boko\u015bci wody. Przyk\u0142ad: Je\u015bli maksymalna g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 wody wynosi 100 metr\u00f3w, d\u0142ugo\u015b\u0107 kabla sonaru powinna wynosi\u0107 300-400 metr\u00f3w.
\nJe\u015bli stosowana jest winda kablowa, mo\u017cna wykorzystywa\u0107 depresor w celu skr\u00f3cenia zasi\u0119gu kabla. Nie zaleca si\u0119 stosowania depresora je\u015bli kabel wydawany jest r\u0119cznie. Wa\u017cne jest zwr\u00f3cenie uwagi na lokalne warunki geologiczne \/ topograficzne. Ukszta\u0142towanie terenu jest cz\u0119sto odzwierciedlone w stopniu spadku zbocza dna pod wod\u0105. Stosunek cz\u0119\u015bci kabla wydawanego do wybieranego powinien uwzgl\u0119dnia\u0107 stromo\u015b\u0107 zboczy. Przy sonarze skanuj\u0105cym (wykorzystuj\u0105cym kabel opuszczany do wody) d\u0142ugo\u015b\u0107 kabla powinna przekracza\u0107 o oko\u0142o 20 \u2013 30% maksymaln\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 akwenu (aby regulowa\u0107 d\u0142ugo\u015bci\u0105 kabla z pok\u0142adu \u0142odzi). Je\u015bli wykorzystuje si\u0119 sonar skanuj\u0105cy na poje\u017adzie typu ROV, kabel uwi\u0119zi powinien by\u0107 oko\u0142o 2 razy d\u0142u\u017cszy od maksymalnej g\u0142\u0119boko\u015bci.
\nTopografia dna:Wiedza o topografii dna jest niezmiernie wa\u017cn\u0105. Sposobem akustycznym stosunkowo \u0142atwo jest wyszuka\u0107 cia\u0142o ofiary na p\u0142askim, mulistym dnie. Niezmiernie trudno b\u0119dzie wykry\u0107 cia\u0142o ofiary sonarem skanuj\u0105cym na dnie pokrytym ska\u0142ami, otoczakami, pniami drzew, klocami lub innego rodzaju gruzem. Je\u015bli taki przypadek ma miejsce, mo\u017ce by\u0107 niezb\u0119dna kombinacja pojazdu ROV z sonarem (lub bezpo\u015brednio nurek z sonarem).Warunki lokalne:Wa\u017cne jest zrozumienie co mo\u017ce przeszkadza\u0107 w operacji poszukiwania. S\u0105 to:\u2022 kierunki pr\u0105d\u00f3w wodnych \/ p\u0142ywy\u2022 geometria linii brzegowej\u2022 kierunki wiatru\u2022 wysoko\u015b\u0107 fal\u2022 lokalny ruch statk\u00f3w lub \u0142odzi\u2022 dost\u0119pno\u015b\u0107 brzeguNale\u017cy pozyska\u0107 te informacje zanim wyruszy si\u0119 w teren poniewa\u017c dadz\u0105 one odpowied\u017a jakiego rodzaju sprz\u0119t nale\u017cy dobra\u0107.Dost\u0119pno\u015b\u0107 wsparcia logistycznego w terenie:Wiedza o mo\u017cliwo\u015bci lokalnego wsparcia logistycznego determinuje wielko\u015b\u0107 sprz\u0119tu, jaki nale\u017cy wys\u0142a\u0107 w rejon prac poszukiwawczych. Przed mobilizacj\u0105 sprz\u0119tu nale\u017cy sobie odpowiedzie\u0107 na poni\u017csze pytania.\u2022 Dost\u0119pno\u015b\u0107 jednostki p\u0142ywaj\u0105cej (nazwa i charakter firmy)\u2022 Warunki za\u0142adunku sprz\u0119tu\u2022 S\u0105siedztwo firm elektronicznych \/ elektrycznych\u2022 Mo\u017cliwo\u015b\u0107 wypo\u017cyczenia sprz\u0119tu (agregat, hydraulika si\u0142owa itp.)\u2022 Mo\u017cliwo\u015b\u0107 skorzystania z firm \u015bwiadcz\u0105cych us\u0142ugi morskie\u2022 Mo\u017cliwo\u015bci dojazdu (autobus, samolot)\u2022 Mo\u017cliwo\u015b\u0107 skorzystania z dostawczych firm kurierskich\u2022 Warunki pogodowe (p\u0142ywy, wiatr, przewidywany stan morza itp.)\u2022 Lokalizacja najbli\u017cszej rybackiej firmy komercyjnej\u2022 Mo\u017cliwo\u015b\u0107 zakwaterowania, wy\u017cywienia, tankowania, wynaj\u0119cia auta lub ci\u0119\u017car\u00f3wki…\u2022 Nazwy i adresy lokalnych firm poszukiwawczych.
\nPotrzeby nawigacyjne:Dane sonarowe maj\u0105 ma\u0142e znaczenie je\u015bli nie s\u0105 skorelowane z informacjami o wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych geograficznych lub systemem wzgl\u0119dnej siatki geodezyjnej. Z tego wzgl\u0119du dok\u0142adny system nawigacyjny jest istotnym sk\u0142adnikiem dowolnego systemu sonarowego.Z operatorskiego punktu widzenia idealny system nawigacyjny to taki, kt\u00f3ry pozwala na poszukiwania ca\u0142kowicie niezale\u017cnie od personelu i sprz\u0119tu l\u0105dowego, umo\u017cliwia jednocze\u015bnie na precyzyjne, powtarzalne oraz cz\u0119ste aktualizowanie pozycji. Wyb\u00f3r sprz\u0119tu nawigacyjnego do zastosowania w poszukiwaniu zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie od kilku czynnik\u00f3w. Do nich nale\u017c\u0105:
\n\u2022 Wymagana dok\u0142adno\u015b\u0107 do ponownego ustalenia pozycji celu\u2022 Odleg\u0142o\u015b\u0107 obszaru poszukiwa\u0144 od brzegu (oraz wielko\u015b\u0107 obszaru poszukiwa\u0144)\u2022 Przewidywana wielko\u015b\u0107 celu\u2022 Koszty sprz\u0119tu i jego dost\u0119pno\u015b\u0107
\nWymagana dok\u0142adno\u015b\u0107 do ponownego ustalenia pozycji celu:Pozycj\u0119 celu mo\u017cna dok\u0142adnie skalkulowa\u0107 w oparciu o dane o pozycji g\u0142owic bocznego sonaru holowanego lub sonaru skanuj\u0105cego. Jednak zwykle trudno jest okre\u015bli\u0107 dok\u0142adnie pozycje tych g\u0142owic lub pozycj\u0119 pojazdu ROV. W przypadku bocznego sonaru holowanego ilo\u015b\u0107 wydanego kabla oraz dok\u0142adno\u015b\u0107 pozycji jednostki p\u0142ywaj\u0105cej wp\u0142ywa na dok\u0142adno\u015b\u0107 lokalizacji g\u0142owicy sonaru. Na dok\u0142adno\u015b\u0107 kalkulacji pozycji geograficznej celu w stosunku do g\u0142owicy sonaru holowanego wp\u0142ywa wi\u0119c efekt kombinacji dok\u0142adno\u015bci pozycji danych nawigacyjnych i pomiaru po\u0142o\u017cenia kabla. Okre\u015blenie pozycji geograficznej opuszczonej g\u0142owicy sonaru skanuj\u0105cego lub tr\u00f3jno\u017cnego stela\u017ca z g\u0142owic\u0105 jest znacznie \u0142atwiejsze. Poniewa\u017c g\u0142owica opuszczona jest pionowo w d\u00f3\u0142, antena odbiornika nawigacyjnego mo\u017ce by\u0107 umieszczona dok\u0142adnie ponad tym miejscem. Boczny sonar holowany jest doskona\u0142ym narz\u0119dziem przy przeszukiwaniu i okre\u015blaniu charakteru dna du\u017cych obszar\u00f3w morskich podczas gdy sonar skanuj\u0105cy jest niezast\u0105piony przy naprowadzaniu nurk\u00f3w na cel oraz przy prowadzeniu poszukiwa\u0144 na obszarach o niejednorodnym, ciasnym ukszta\u0142towaniu oraz gdy wymagana jest dok\u0142adna znajomo\u015b\u0107 pozycji. Jednak niezale\u017cnie od rodzaju sonaru nast\u0119pnym krokiem po lokalizacji obiektu wymagana b\u0119dzie jego identyfikacja poprzez potwierdzenie wizualne. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 wizualnego zlokalizowania obiektu przez p\u0142etwonurka w celu jego identyfikacji b\u0119dzie zale\u017ce\u0107 od dok\u0142adno\u015bci okre\u015blenia pozycji podczas operacji poszukiwania przy pomocy sonaru. Okre\u015blenie pozycji geograficznej zlokalizowanego obiektu jest zdecydowanie \u0142atwiejsze przy zastosowanie sonaru skanuj\u0105cego. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce poszukiwania na g\u0142\u0119bokiej wodzie s\u0105 bardzo kosztowne a wizualna weryfikacja obiektu jest bardzo utrudniona. Dryf oraz pr\u0105dy wodne mog\u0105 powodowa\u0107 znaczne odst\u0119pstwa od kalkulowanej pozycji g\u0142owicy sonaru holowanego w stosunku do holuj\u0105cej jednostki. Dok\u0142adne pozycjonowanie g\u0142owicy sonaru holowanego mo\u017ce wymaga\u0107 zaanga\u017cowania dodatkowego systemu podwodnej nawigacji akustycznej. Takie systemy typowo s\u0105 u\u017cywane przy poszukiwaniach na g\u0142\u0119bokich wodach oraz w badaniach geofizycznych gdzie s\u0105 one w pe\u0142ni zintegrowane z powierzchniowym systemem nawigacyjnym.
\nOdleg\u0142o\u015b\u0107 obszaru poszukiwa\u0144 od brzegu:Odleg\u0142o\u015b\u0107 obszaru poszukiwa\u0144 od brzegu oraz wielko\u015b\u0107 tego obszaru b\u0119d\u0105 mia\u0142y wp\u0142yw na wyb\u00f3r metod oraz rodzaju sprz\u0119tu nawigacyjnego. Operacje w strefie przybrze\u017cnej mog\u0105 by\u0107 realizowane w oparciu o r\u00f3\u017cnorodny sprz\u0119t. W operacjach poszukiwa\u0144 poza stref\u0105 przybrze\u017cn\u0105 wyst\u0119puj\u0105 ograniczenia w dost\u0119pno\u015bci system\u00f3w do dok\u0142adnego \u015bledzenia trasy.
\nPopularne systemy nawigacyjne to:
\nR\u00f3\u017cnicowy GPS (DGPS) pozwala na autonomi\u0119 nawigacyjn\u0105 statku operuj\u0105cego poza stref\u0105 przybrze\u017cn\u0105. Teoretycznie system dost\u0119pny na ca\u0142ym \u015bwiecie jest bardzo dok\u0142adnym. Problemy w stosowaniu DGPS mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 w niekt\u00f3rych rejonach w zwi\u0105zku z ograniczonym pokryciem satelit\u00f3w oraz niskim poziomem sygna\u0142u r\u00f3\u017cnicowego. Prosty system GPS nie posiada takiej dok\u0142adno\u015bci jak system DGPS. Systemy nawigacyjne ze stacj\u0105 bazow\u0105 na l\u0105dzie mierz\u0105ce k\u0105t i odleg\u0142o\u015b\u0107 do statku s\u0105 bardzo dok\u0142adne. Taki sprz\u0119t wykorzystuje wi\u0105zki laserowe (lub podczerwieni) do \u015bledzenia trasy statku. Mog\u0105 one tak\u017ce by\u0107 wykorzystywane wok\u00f3\u0142 most\u00f3w lub d\u017awig\u00f3w portowych gdzie korzystanie z systemu DGPS jest cz\u0119sto niemo\u017cliwe. Do przekazywania danych o pozycji do komputera statkowego s\u0142u\u017cy \u0142\u0105cze radiowe w pa\u015bmie UKF. Systemy nawigacyjne mierz\u0105ce k\u0105t i odleg\u0142o\u015b\u0107 maj\u0105 jednak ograniczony zasi\u0119g w terenie do oko\u0142o 5 km przy dobrych warunkach. Mg\u0142a, \u015bnieg czy deszcz przeszkadzaj\u0105 w pracy takich system\u00f3w ograniczaj\u0105c znacznie ich zasi\u0119g.
\nWielko\u015b\u0107 celu:Wielko\u015b\u0107 celu ma istotne znaczenie przy wyborze zakresu skali, st\u0105d wa\u017cna jest tak\u017ce tolerancja dok\u0142adno\u015bci wykorzystywanego systemu nawigacyjnego. Je\u015bli do wyznaczenia obiektu wymagany jest ma\u0142y zakres skali, system nawigacyjny powinien mie\u0107 w\u0119\u017cszy zakres dok\u0142adno\u015bci ni\u017c wybrany zakres skali. Wielko\u015b\u0107 celu wp\u0142ywa tak\u017ce na planowan\u0105 wielko\u015b\u0107 zachodzenia na siebie pas\u00f3w przeszukiwa\u0144 pomi\u0119dzy s\u0105siednimi planowanymi trasami statku. I w tym przypadku dok\u0142adno\u015b\u0107 systemu nawigacyjnego musi by\u0107 odzwierciedlona przy planowaniu tych tras przeszukiwa\u0144.
\nKoszt i dost\u0119pno\u015b\u0107 wyposa\u017cenia:Og\u00f3lnie, bardziej wyspecjalizowany system nawigacyjny wi\u0105\u017ce si\u0119 z wi\u0119kszym kosztem sprz\u0119tu i jego personalnej obs\u0142ugi. Zawsze nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce nawigacja jest istotnym elementem przy poszukiwaniach niezale\u017cnie od rodzaju u\u017cywanego sonaru. Nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107 korelacji pomi\u0119dzy danymi sonarowymi a znajomo\u015bci\u0105 pozycji geograficznej.
\nModele i metody poszukiwa\u0144:Warunki dna, wielko\u015b\u0107 obszaru poszukiwa\u0144 oraz typ sprz\u0119tu przede wszystkim maj\u0105 wp\u0142yw na decyzj\u0119 wyboru modelu poszukiwa\u0144. Dla uproszczenia przyjmijmy, \u017ce mo\u017cemy wykorzystywa\u0107 nast\u0119puj\u0105ce wyposa\u017cenie:\u2022 Sonar boczny holowany\u2022 Sonar skanuj\u0105cy w konfiguracji opuszczanej nad dno\u2022 Sonar skanuj\u0105cy zintegrowany z pojazdem podwodnym.
\nSonar boczny holowany:Poniewa\u017c sonar boczny powinien by\u0107 holowany tu\u017c nad dnem, sternik oraz nawigator musz\u0105 zdawa\u0107 sobie spraw\u0119 z implikacji jakie spowoduje uderzenie g\u0142owic\u0105 o dno. Utrata g\u0142owicy, to nie tylko koszt ale tak\u017ce spowodowanie op\u00f3\u017anie\u0144 w poszukiwaniu. Operator systemu jest odpowiedzialny za sprz\u0119t, dlatego powinien on poinformowa\u0107 uczestnik\u00f3w poszukiwa\u0144 o wymaganiach, jakie s\u0105 zwi\u0105zane z operowaniem takim sprz\u0119tem. Ca\u0142y program poszukiwa\u0144 oraz identyfikacji przy pomocy sonaru bocznego jest cz\u0119sto ustalanyi realizowany przez operatora sprz\u0119tu. Wyczarterowanie statku do poszukiwa\u0144 ma cz\u0119sto charakter przypadkowy, za\u0142oga rzadko ma do\u015bwiadczenie w operowaniu sonarem holowanym. Nawigator \u015bwiadcz\u0105cy us\u0142ugi zwykle rozumie wymagania, jakie musz\u0105 by\u0107 spe\u0142nione. Jednak zwykle spodziewa si\u0119 on, \u017ce operator b\u0119dzie koordynowa\u0107 proces poszukiwa\u0144. Dlatego nale\u017cy upewni\u0107 si\u0119, \u017ce wszyscy uczestnicy operacji dobrze rozumiej\u0105 obowi\u0105zuj\u0105ce procedury.
\nKilka wskaz\u00f3wek do zapami\u0119tania:\u2022 Uzupe\u0142ni\u0107 program we wcze\u015bniej zaplanowane marszruty. Nawigator powinien nanie\u015b\u0107 plan tras na siatk\u0119 wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych tak, aby pokry\u0107 ca\u0142y obszar poszukiwa\u0144 \u0142\u0105cznie z dostatecznymi zak\u0142adkami s\u0105siednich tras. Rozmiar celu wp\u0142ywa na wyb\u00f3r najwi\u0119kszej skali zakresu, natomiast lokalne warunki geologiczne i g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 wody wp\u0142ywaj\u0105 na dob\u00f3r kierunk\u00f3w planowania marszrut oraz na odleg\u0142o\u015bci pomi\u0119dzy nimi.\u2022 Pozyskiwanie danych z sonaru holowanego przy sta\u0142ej pr\u0119dko\u015bci (zwykle 2 \u2013 5 w\u0119z\u0142\u00f3w).\u2022 Wymaga\u0107 od sternika aby nigdy nie schodzi\u0142 z kursu bez uprzedzenia o tym operatora.Szczeg\u00f3lnie ma to znaczenie przy d\u0142u\u017cszym kablu. G\u0142owica sonaru zachowuje si\u0119 jak holowany narciarz wodny; je\u015bli \u0142\u00f3d\u017a ostro skr\u0119ca, lina si\u0119 luzuje i narciarz upada. G\u0142owica sonaru zachowa si\u0119 podobnie gdy statek gwa\u0142townie skr\u0119ci.
\n\u2022 Instruowa\u0107 sternika, aby uprzedza\u0142 operatora o zbli\u017caniu si\u0119 innego statku, o zmianie stanu morza, o przypuszczalnych niebezpiecze\u0144stwach (sieci, p\u0142ywaki, pu\u0142apki, liny kotwiczne, rafy itp.) i o wszystkich innych czynnikach mog\u0105cych mie\u0107 wp\u0142yw na operacje.\u2022 Prosi\u0107 kieruj\u0105cego statkiem, aby nie u\u017cywa\u0142 nadajnika radiostacji statkowej. Mog\u0142oby to spowodowa\u0107 zak\u0142\u00f3cenia w rejestracji danych sonarowych.\u2022 Wymaga\u0107 wcze\u015bniejszej informacji o zbli\u017caniu si\u0119 do punktu startowego poszukiwa\u0144 aby umo\u017cliwi\u0107 wydanie g\u0142owicy sonaru do wody. Na g\u0142\u0119bszej wodzie wydanie g\u0142owicy mo\u017ce zaj\u0105\u0107 kilkana\u015bcie minut zanim osi\u0105gnie ona w\u0142a\u015bciw\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107.\u2022 Je\u015bli tworzy si\u0119 kopi\u0119 na twardym dysku, nale\u017cy j\u0105 opisa\u0107. Opis powinien zawiera\u0107:
\n1. Numer linii2. Namiar (kurs)3. Numer pozycji4. D\u0142ugo\u015b\u0107 wydanego kabla
\n\u2022 Uwa\u017ca\u0107 na zmiany geologiczne podwodnych wzniesie\u0144. Szczeg\u00f3lnie jest to wa\u017cne przy holowaniu blisko dna. Je\u015bli marszruty s\u0105 zorientowane od strony morza w kierunku l\u0105du, podczas rejestracji danych sonarowych nale\u017cy stosowa\u0107 metod\u0119 wybierania kabla. Zmniejsza to zagro\u017cenie uderzenia g\u0142owic\u0105 o dno.<\/p>\n
Oznacza\u0107 odcinki kabla sonaru holowanego (wydawanego r\u0119cznie) co regularn\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 przy pomocy ta\u015bmy samoprzyczepnej. To pozwoli na ocen\u0119 d\u0142ugo\u015bci wydanego kabla. Automatyczne liczniki ilo\u015bci wydanego kabla s\u0105 montowane na windach kablowych. Niekt\u00f3re z nich zawieraj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 przekazywania informacji o d\u0142ugo\u015bci do komputera nawigacyjnego. Typowe zastosowanie bocznych sonar\u00f3w holowanych ma miejsce przy poszukiwaniu ofiar katastrof morskich lub lotniczych. Aby wykry\u0107 cia\u0142o ofiary przy pomocy sonaru bocznego powinien on pracowa\u0107 na cz\u0119stotliwo\u015bci powy\u017cej 330 kHz.<\/p>\n
Sonar skanuj\u0105cy w konfiguracji opuszczanej nad dno:Sonar skanuj\u0105cy w konfiguracji opuszczanej nad dno jest prostym, jednak bardzo efektywnym sposobem poszukiwa\u0144 przy korzystaniu z ma\u0142ej \u0142odzi lub poprzez przer\u0119bel w pokrywie lodowej. Odbiornik DGPS zamontowany powy\u017cej punktu opuszczenia g\u0142owicy sonaru okre\u015bli pozycj\u0119 we wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych geograficznych. Nie ma potrzeby dodatkowej kalkulacji pozycji g\u0142owicy jak to ma miejsce w przypadku stosowania sonaru holowanego. Przy stosunkowo ma\u0142ych powierzchniach rejonu poszukiwa\u0144 (przewa\u017cnie oko\u0142o 1 km2) bardzo przydatne jest stosowanie tr\u00f3jnogu do opuszczania g\u0142owicy sonaru nad dnem. Zastosowanie tr\u00f3jnogu jest idealne gdy chcemy uzyska\u0107 najwy\u017csz\u0105 rozdzielczo\u015b\u0107 obrazu dna. Uzyska si\u0119 w\u00f3wczas bardzo stabilne zawieszenie g\u0142owicy, bez efekt\u00f3w myszkowania czy falowania kt\u00f3re cz\u0119sto s\u0105 rezultatem zawieszania g\u0142owicy na samym kablu. Sonar na tr\u00f3jnogu wymaga zawieszenia przegubowego aby zachowa\u0107 pionow\u0105 pozycj\u0119 przy nier\u00f3wnym lub pochy\u0142ym dnie. Punkt osadzenia tr\u00f3jnogu na dnie jest okre\u015blony wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnymi podanymi przez DGPS. Posadowienie tr\u00f3jnogu na dnie upewnia operatora, \u017ce g\u0142owica nie b\u0119dzie si\u0119 przemieszcza\u0107 po dnie i \u017ce nie potrzeba wydawa\u0107 wi\u0119cej kabla. Daje to tak\u017ce dla sternika punkt odniesienia pozwalaj\u0105c utrzymywa\u0107 \u0142\u00f3d\u017a w jednym miejscu je\u015bli nie jest ona zakotwiczona.
\nTr\u00f3jn\u00f3g sonaru MS 1000<\/p>\n
Przegubowe zawieszenie sonaru<\/p>\n
Znacznik ustawienia g\u0142owicy na tr\u00f3jnogu<\/p>\n
\u00a0
\nStela\u017c g\u0142owicy sonaru ze stabilizatorem pr\u0105du wodnego
\nTypowy sonar skanuj\u0105cy w konfiguracji opuszczanej nad dno.Je\u015bli stela\u017c jest wyposa\u017cony w \u201cchor\u0105giewk\u0119\u201d, w konfiguracji opuszczanej g\u0142owica sonaru skanuj\u0105cego zawsze ustawi si\u0119 samoczynnie zgodnie z pr\u0105dem wody. Jednak\u017ce jest wa\u017cne, aby utrzymywa\u0107 \u0142\u00f3d\u017a w ustalonej pozycji podczas procesu skanowania. Schemat poszukiwa\u0144 jest szeregiem zachodz\u0105cych na siebie skan\u00f3w biegunowych. Nale\u017cy sporz\u0105dzi\u0107 odwzorowanie schematu na papierze z zaznaczeniem zakresu i kierunku skanowa\u0144 \u00a0w kt\u00f3rym nale\u017cy si\u0119 przesuwa\u0107 aby wykry\u0107 potencjalny obiekt. W celu upewnienia si\u0119, \u017ce nie zosta\u0142 pomini\u0119ty ani jeden obszar gdzie mog\u0142oby si\u0119 znale\u017a\u0107 cia\u0142o wa\u017cne jest wielokrotne, zachodz\u0105ce na siebie skanowanie pokrywaj\u0105ce rejon poszukiwa\u0144. Wykorzystuj\u0105c Oprogramowanie \u201cploterowe\u201d sonaru MS1000 mo\u017cna wprowadza\u0107 dane nawigacyjne do modu\u0142u oprogramowania uzyskuj\u0105c geograficzne po\u0142o\u017cenie ka\u017cdego przeskanowanego obszaru na siatce geograficznej. Echogramy mo\u017cna rejestrowa\u0107 na twardym dysku komputera.<\/p>\n
Idealne pokrycie sonarem skanuj\u0105cym
\nW przypadku korzystania z sonaru bez wewn\u0119trznego kompasu magnetycznego \u201czerowy\u201d kierunek po\u0142o\u017cenie przetwornika sonaru w stosunku do g\u0142owicy jest na niej oznakowany. Znacznik ten powinien by\u0107 zgrany ze znacznikiem na tr\u00f3jnogu. U\u017cywaj\u0105c tr\u00f3jnogu lub pracuj\u0105c na jeziorze gdzie nie ma pr\u0105du wodnego mog\u0105 by\u0107 trudno\u015bci w zorientowaniu kierunku g\u0142owicy. \u00a0Zastosowanie reflektora akustycznego opuszczonego z boku \u0142odzi mo\u017ce rozwi\u0105za\u0107 ten problem. U\u017cyteczny mo\u017ce by\u0107 te\u017c r\u0119czny kompas wzgl\u0119dem kt\u00f3rego mo\u017cliwe b\u0119dzie zorientowanie sonaru wzgl\u0119dem p\u00f3\u0142nocy magnetycznej. Wsp\u00f3\u0142praca z nurkami jest bardziej efektywna gdy tr\u00f3jn\u00f3g zostanie ukierunkowany znacznikiem na p\u00f3\u0142noc geograficzn\u0105. To pozwali operatorowi na przekazywanie nurkom informacji o kierunku i odleg\u0142o\u015bci bez potrzeby przeliczania azymutu w stosunku do p\u00f3\u0142nocy. Taka metoda jest najbardziej wydajna przy kierowaniu nurk\u00f3w na cel lub na ustalon\u0105 pozycj\u0119 geograficzn\u0105. Je\u015bli sonar posiada wewn\u0119trzny kompas magnetyczny, ustalanie kierunku g\u0142owicy wzgl\u0119dem p\u00f3\u0142nocy jest samoczynne.<\/p>\n
Wykorzystanie opuszczonego reflektora akustycznego. Reflektor i g\u0142owica powinny by\u0107 opuszczane na podobn\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107.
\nSonar skanuj\u0105cy zintegrowany z pojazdem podwodnymPojazdy podwodne s\u0105 coraz bardziej popularne. \u0141atwo\u015b\u0107 w obs\u0142udze, ma\u0142e wymiary i niski koszt sprawiaj\u0105, \u017ce staj\u0105 si\u0119 one idealnym narz\u0119dziem przy poszukiwaniu na g\u0142\u0119boko\u015bciach do 300 m. Zastosowanie na nich kamer TV jest jednak uzale\u017cnione od przejrzysto\u015bci wody. Pojazd wyposa\u017cony w sonar skanuj\u0105cy oraz kamer\u0119 TV staje si\u0119 silnym narz\u0119dziem, kt\u00f3re mo\u017ce wykry\u0107 obiekt akustycznie a nast\u0119pnie zidentyfikowa\u0107 go optycznie. Z dodatkowym narz\u0119dziem mechanicznym nawet ma\u0142y pojazd mo\u017ce by\u0107 pomocny przy wydobywaniu cia\u0142a. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pojazd\u00f3w podwodnych jest zdolna do przenoszenia ma\u0142ych g\u0142owic sonarowych. Typowe ich zasilanie 24 VDC mo\u017cna pobiera\u0107 ze zdalnie sterowanego pojazdu podwodnego, natomiast sygna\u0142y sonarowe mog\u0105 by\u0107 przesy\u0142ane do procesora sonaru za po\u015brednictwem jednej zaekranowanej pary skr\u0119tki przewod\u00f3w zawartej w kablu steruj\u0105cym pojazdem.
\nInstaluj\u0105c g\u0142owic\u0119 sonaru na poje\u017adzie, dobrze jest pami\u0119ta\u0107 o:\u2022 ustawieniu \u201c0\u201d g\u0142owicy sonaru zgodnie z \u201c0\u201d kierunkiem pojazdu\u2022 sprawdzeniu pionowego ustawienia g\u0142owicy\u2022 pewnym zamontowaniu g\u0142owicy tak, aby zapobiec przed jej skr\u0119caniem\u2022 zabezpieczeniu przetwornika sonaru przed mo\u017cliwo\u015bci\u0105 bezpo\u015bredniego uderzenia w dno\u2022 odpowiednim po\u0142o\u017ceniu g\u0142owicy na poje\u017adzie w celu zapewnienia pokrycia akustycznego\u2022 umieszczenie g\u0142owicy zbyt wysoko ogranicza wykrywanie bliskich obiekt\u00f3w, umieszczenie g\u0142owicy zbyt nisko ogranicza wykrywanie dalszych obiekt\u00f3w (patrz rysunek poni\u017cej)
\n\u00a0
\nSchemat poszukiwa\u0144 z wykorzystaniem pojazdu podwodnego:
\nPodobnie jak w przypadku poszukiwa\u0144 przy wykorzystaniu sonaru holowanego, poszukiwanie z zastosowaniem pojazdu podwodnego b\u0119dzie zdeterminowane warunkami lokalnymi. Pr\u0105d wodny oraz topografia dna b\u0119d\u0105 mia\u0142y podstawowy wp\u0142yw na spos\u00f3b prowadzenia poszukiwa\u0144. W sytuacji gdy znikomy jest pr\u0105d wody naj\u0142atwiejszy jest schemat \u201cgwiazdy\u201d. Nale\u017cy zakotwiczy\u0107 statek i sterowa\u0107 pojazdem po liniach prostych a\u017c do zasi\u0119gu kabla. Utrzymywa\u0107 kurs magnetyczny a\u017c do zarejestrowania poszukiwanego obiektu przez sonar. Gdy jeden obszar \u201cgwiazdy\u201d zostanie ca\u0142kowicie pokryty sonarem, przesun\u0105\u0107 statek po linii prostej wzd\u0142u\u017c wybranego kierunku o po\u0142ow\u0119 d\u0142ugo\u015bci kabla steruj\u0105cego pojazdem i dalej realizowa\u0107 poszukiwania \u0142\u0105cznie z tym obszarem, kt\u00f3ry ju\u017c uprzednio zosta\u0142 pokryty poszukiwaniami.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Podstawowy schemat \u201cgwiazdy\u201d pokazuj\u0105cy zachodz\u0105ce na siebie obszary
\nRezultat pokrywania si\u0119 obszar\u00f3w uzyskany w wyniku zastosowania schematu \u201cgwiazdy\u201d
\nSchemat \u201cgwiazdy\u201d nie jest przydatny podczas przeszukiwania dna przy stromym, urwistym brzegu. W takiej sytuacji lepiej jest przeszukiwa\u0107 wzd\u0142u\u017c linii brzegowej lub wzd\u0142u\u017c linii prostopad\u0142ych do brzegu.Interpretacja celu:Jak wspomniano na pocz\u0105tku tego artyku\u0142u interpretacja echa od cia\u0142a ofiary mo\u017ce nie by\u0107 \u0142atw\u0105. G\u0142owica sonaru wysokiej rozdzielczo\u015bci firmy Kongsberg Mesotech jest najlepiej dostosowan\u0105 do takich zastosowa\u0144. Sonar pracuje na cz\u0119stotliwo\u015bci 675 kHz, szeroko\u015b\u0107 wi\u0105zki w poziomie wynosz\u0105ca 0.9o zapewnia doskona\u0142\u0105 rozdzielczo\u015b\u0107 oraz zasi\u0119g do 100 metr\u00f3w. Nale\u017cy poszukiwa\u0107 obiektu o rozmiarach zbli\u017conych do cia\u0142a ofiary, a kt\u00f3ry jednocze\u015bnie nie jest zbli\u017cony charakterem do otaczaj\u0105cych element\u00f3w geologicznych. Przewa\u017cnie cie\u0144 akustyczny obiektu rozmiarami podobnego do cia\u0142a ofiary mo\u017ce by\u0107 widoczny na zakresie 35 metr\u00f3w. Wszystkie cele, kt\u00f3re odpowiadaj\u0105 rozmiarom poszukiwanego obiektu powinny by\u0107 wizualnie sprawdzone przy pomocy nurk\u00f3w lub pojazdu podwodnego. Bardzo wa\u017cne jest prowadzenie poszukiwa\u0144 tak, aby seri\u0105 kolejnych skanowa\u0144 ca\u0142kowicie pokry\u0107 obszar stosuj\u0105c system zachodzenie na siebie obszar\u00f3w pokrywanych wi\u0105zk\u0105 sonarow\u0105. Szansa wykrycia cia\u0142a ofiary ro\u015bnie w miar\u0119 pozyskiwania obraz\u00f3w akustycznych dna ogl\u0105danych z perspektywy r\u00f3\u017cnych kierunk\u00f3w geometrycznych.Udzia\u0142 nurk\u00f3w w odzyskiwaniu ofiary:Zadanie odzyskiwania cia\u0142 ofiar realizuje najcz\u0119\u015bciej policja oraz dru\u017cyny stra\u017cy po\u017carnej. Sonar skanuj\u0105cy nie jest jedynym narz\u0119dziem do lokalizacji cia\u0142a, jednak mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce wykorzystywany do oceny potencjalnego zagro\u017cenia dla nurk\u00f3w jak r\u00f3wnie\u017c do naprowadzania nurk\u00f3w na okre\u015blon\u0105 pozycj\u0119. Gdy cel zostanie zidentyfikowany sonarem, miejsce lokalizacji zaleca si\u0119 oznakowa\u0107 markerem. Zminimalizuje to przysz\u0142y czas wykorzystania nurka. Kszta\u0142t markera powinien by\u0107 \u0142atwo identyfikowalny na ekranie sonaru. Marker wykonany z rurek PCV obci\u0105gni\u0119tych siatk\u0105 jest widoczny na echogramie na pierwszym rysunku w tym artykule. Do umieszczenia markera na okre\u015blonej pozycji mo\u017cna u\u017cy\u0107 dodatkowej ma\u0142ej \u0142odzi. Po opuszczeniu markera w pobli\u017cu g\u0142owicy nale\u017cy odtworzy\u0107 obraz sonarowy w tym rejonie tak, aby wykry\u0107 opuszczony marker na ekranie sonaru. Nast\u0119pnie operator sonaru mo\u017ce naprowadzi\u0107 \u0142\u00f3d\u017a z opuszczonym markerem w pobli\u017ce wykrytego uprzednio celu obserwuj\u0105c ruch markera na ekranie sonaru. Teraz wykorzystuj\u0105c funkcje pomiarowe w sonarze mo\u017cna pomierzy\u0107 odleg\u0142o\u015b\u0107 pomi\u0119dzy celem a opuszczonym na dno markerem. Nast\u0119pnie mo\u017cna wykorzysta\u0107 technik\u0119 poszukiwania obiektu przez nurka na znanym kr\u0119gu lub technik\u0119 naprowadzania nurka na cel wykorzystuj\u0105c system komunikacji podwodnej. Wydychane przez nurka p\u0119cherzyki powietrza lub jego butle stanowi\u0105 dla sonaru doskona\u0142y cel akustyczny. Je\u015bli cel jest stosunkowo blisko od tr\u00f3jnogu, nurek mo\u017ce zej\u015b\u0107 do pozycji tr\u00f3jnogu i st\u0105d \u0142atwo by\u0107 pokierowany przez operatora sonaru. Do tej metody potrzebna jest dobra komunikacja z nurkiem.
\nOpracowa\u0142: Zenon Markowski (Escort Sp. z o.o.) w oparciu o materia\u0142y firmy Kongsberg Mesotech<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wykorzystanie sonar\u00f3w do wykrywania ofiar utoni\u0119\u0107 Wst\u0119p:Wypadki utoni\u0119\u0107 ludzi s\u0105 ogromnym nieszcz\u0119\u015bciem \u2013 zbyt cz\u0119sto jest to wynik ludzkiej niefrasobliwo\u015bci po spo\u017cyciu alkoholu. W przypadku utraty \u017cycia zwykle ekipy policyjne i s\u0142u\u017cby ratownicze stra\u017cy po\u017carnej s\u0105 anga\u017cowane do przykrych zada\u0144 zwi\u0105zanych z odszukaniem i wydobyciem zw\u0142ok. Od wczesnych lat 70-tych systemy sonar\u00f3w bocznych wykorzystywano do […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-4370","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"\n